Việc thu hồi đất nông nghiệp để làm các dự án diễn ra phổ biến. Tuy nhiên, phần thiệt thòi bao giờ cũng nghiêng về nông dân, có nơi 1m2 đất nông nghiệp chỉ bằng bát phở.

Công tác giải phóng mặt bằng vẫn luôn gặp khó khi người dân cho rằng giá đền bù đất quả rẻ mạt khiến người bị thu hồi đất thiệt thòi và không đồng thuận. Ảnh minh họa

1m2 đất của nông dân chỉ tương đương bát phở?

Công tác giải phóng mặt bằng vẫn luôn gặp khó khi người dân cho rằng giá đền bù đất quả rẻ mạt khiến người bị thu hồi đất thiệt thòi và không đồng thuận.

Sự việc gây xôn xao dư luận vừa xảy ra ở Hải Dương cách đây không lâu là một ví dụ điển hình. Theo thông tin từ báo Vietnamnet, ngày 31/5/2018 UBND huyện Thanh Miện (Hải Dương) đã gửi văn bản đề nghị giải quyết một số vướng mắc trong quá trình triển khai dự án khi người dân vẫn chưa đồng thuận trong việc nhận tiền bồi thường, hỗ trợ và bàn giao mặt bằng thực hiện dự án.

Theo đó, văn bản đề nghị công ty CP đầu tư DVS Việt Nam tạm dừng thi công tất cả các hạng mục công trình thuộc dự án đến khi hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng. Đồng thời chỉ đạo UBND xã Đoàn Tùng kiểm tra, giám sát thực hiện nội dung nêu trên.

Dự án khu dân cư mới xã Đoàn Tùng được UBND tỉnh Hải Dương phê duyệt từ năm 2016 với diện tích 9,7ha. Dự án có tổng mức đầu tư hơn 130 tỷ đồng để phục vụ việc giãn dân, đến năm 2020 đưa Đoàn Tùng trở thành đô thị loại 5.

Sau hơn 1 năm triển khai dự án, nhiều hộ dân có đất thuộc diện thu hồi vẫn không đồng tình với phương án đền bù đưa ra là 70 nghìn đồng/m2 đất. Vẫn còn 45/141 hộ chưa chấp nhận mức giá đền bù và liên tục gửi đơn khiếu nại đến các cấp có thẩm quyền, yêu cầu được giải quyết thỏa đáng.

Hồi tháng 4 vừa qua, công trình xây dựng trường tiểu học xã Thanh Minh (TP Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên) là 1 trong 9 hạng mục công trình thuộc chương trình đô thị miền núi phía Bắc, sử dụng vốn vay của NH Thế giới (WB) đã được UBND tỉnh phê duyệt. Tuy nhiên, dự án đang đứng trước nguy cơ chậm tiến độ.

Theo báo Vietnamnet, Hạng mục trường tiểu học xã Thanh Minh đã được tỉnh Điện Biên đăng ký với WB khởi công năm nay và hoàn thành trong năm 2018. Tuy nhiên, năm 2017 đã sắp hết, công tác GPMB vẫn chưa hoàn thành do phản ứng của các hộ dân bị thu hồi đất.

Để có mặt bằng thi công, UBND TP Điện Biên Phủ thu hồi hơn 9.600m2 thuộc 9 hộ gia đình và 345,6m2 đất do UBND xã Thanh Minh quản lý. Đến nay, còn 6 gia đình không chấp nhận phương án đền bù, tiếp tục kiến nghị lên chính quyền sở tại về mức giá đền bù quá rẻ…

Gia đình ông Nguyễn Quốc Hạnh bị thu hồi hơn 3.000m2, trên đất trồng cây lâu năm nhưng tổng số tiền bồi thường cả đất và cây cối là 74 triệu đồng. Tương tự, gia đình bà Trịnh Tố Nga bị thu hồi 2.000m2 đất nhưng chỉ nhận được 41 triệu đồng. Tính ra 1m2 đất chưa bằng bát phở.

Hồi giữa năm 2017, Các xã viên ở HTX Nông nghiệp Đằng Giang gửi đơn kêu cứu tập thể tới Thành ủy, UBND TP. Hải Phòng… khi bỗng nhiên họ mất kế sinh nhai và những khuất tất của UBND quận Ngô Quyền. Một xã viên thốt lên: Có ở đâu như ở quận Ngô Quyền, bồi thường 20.000đ/1m2 đất. Chúng tôi không mua nổi bát phở.

Phản ánh đến Tầm Nhìn, các xã viên HTX Nông nghiệp Đằng Giang bức xúc trình bày: Từ những năm 1958, các xã viên đã tự nguyện góp đất của gia đình mình để thành lập HTX Nông nghiệp Đằng Giang. Tuy nhiên, do phương thức lao động tập thể làm ăn, sản xuất không hiệu quả và thực hiện Nghị định 64/NĐ-CP về giao trả lại đất nông nghiệp cho các hộ gia đình, cá nhân để sử dụng lâu dài nên Đại hội xã viên HTX Nông nghiệp Đằng Giang năm 1998 đã thống nhất quyết định giao trả lại cho mỗi xã viên 370m2 đất nông nghiệp, còn lại phần diện tích đất phi nông nghiệp, văn phòng, nhà kho, nhà xưởng và các tài sản khác trên đất để lại để HTX duy trì hoạt động kinh doanh dịch vụ. Quá trình hoạt động, để phát huy tốt mục đích sử dụng đất và đẩy mạnh hoạt động kinh doanh dịch vụ phát triển, HTX Nông nghiệp Đằng Giang giao đất của HTX cho các xã viên trực tiếp quản lý, sử dụng để đầu tư trên đất.

Đến năm 2013, UBND quận Ngô Quyền thông báo thu hồi hết đất của HTX Nông nghiệp Đằng Giang để thực hiện Dự án ĐTXD Công trình tuyến đường Đông Khê 2 đẩy các xã viên vào tình trạng mất hết đất hoạt động, sản xuất kinh doanh.

Điều đáng nói, theo như ý kiến phản ánh, dù biết khó khăn càng chồng chất khó khăn, nhưng tất cả các xã viên đều kiên quyết phản đối, khi họ không được UBND quận Ngô Quyền bồi thường, hỗ trợ theo đúng quy định pháp luật.

Cụ thể: Đối với diện tích 4.430,7m2 đất do các xã viên góp vào HTX Nông nghiệp Đằng Giang giai đoạn từ năm 1958 – 1966, hiện nay đang sử dụng để kinh doanh dịch vụ. Căn cứ pháp luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành, diện tích đất này hoàn toàn đủ điều kiện được công nhận là đất phi nông nghiệp và được bồi thường bằng giá đất cụ thể loại đất phi nông nghiệp khi bị thu hồi. Tuy nhiên, UBND quận Ngô Quyền đã thực hiện trái pháp luật khikhông bồi thường về đất khi thu hồi đất mà chỉ bồi thường chi phí đầu tư còn lại với mức 20.000đ/1m2đối với diện tích đất nêu trên…

Khu vực đất hơn 9.000m2 được thu hồi để xây dựng trường tiểu học xã Thanh Minh. Ảnh: VOV

Bất cập lớn về quy định đền bù

Bất cập lớn về quy định đền bù giải phóng mặt bằng trong Luật Đất đai 2013 đã được các chuyên gia chỉ ra cần khắc phục là sự chênh lệch quá lớn giữa giá đất được bồi thường với giá trị thực trên thị trường, khái niệm không rõ ràng trong phân loại dự án trong diện Nhà nước thu hồi.

Trao đổi trên tờ VOV, luật sư Trương Anh Tuấn, Trưởng Ban Pháp chế của Hiệp hội Bất động sản Việt Nam phân tích, cụm từ “phát triển kinh tế-xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng” – trong Điều 62 Luật Đất đai 2013 có thể áp dụng bất kỳ dự án nào.

“Vì tiêu chí không rõ ràng dẫn tới là bất kỳ một dự án kinh tế nào cũng có thể đẩy người dân ra khỏi nhà ra để giao đất cho một số chủ đầu tư thực hiện dự án. Nhà nước thu hồi đất vì phát triển kinh tế – xã hội là không hợp lý, điều này dân tới việc can thiệp vào quyền chủ sử dụng, chủ sở hữu đất đai. Do đó, dự án phát triển kinh tế cần được tách biệt rõ ràng với những dự án công cộng vì lợi ích quốc gia, điểm này cần được sửa đổi trong Luật Đất đai” – luật sư Trương Anh Tuấn nói.

Luật sư Trương Anh Tuấn phân tích, giá trị đất đai hiện được xác định với hai khung giá, Nhà nước có một khung giá thấp, còn giá thị trường cao gấp 3-4 lần. Nếu giải phóng mặt bằng theo quy định của Nhà nước thì giá đất thấp, chuyển giao cho các doanh nghiệp thực hiện các dự án kinh tế – xã hội, đất đai được bán theo giá thị trường cao hơn nhiều.

“Nếu giải quyết được vấn đề giá đất khi thu hồi và giá trên thị trường phải đồng nhất, sẽ hạn chế khiếu nại, khiếu kiện liên quan tới đất đai. Lợi nhuận của doanh nghiệp phải được tạo ra từ quá trình đầu tư về hạ tầng, xây dựng chứ không phải là từ sự chênh lệch của giá đất khi giải phóng mặt bằng” – luật sư Tuấn cho

Bàn về vấn đề trên, TS Phạm Sỹ Liêm, Phó Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam cho rằng, hiện bảng giá đất để thực hiện giải phóng mặt bằng được xây dựng dựa trên Luật Đất đai. Nhà nước ban hành khung giá đất, còn các tỉnh, thành phố được điều chỉnh cho phù hợp với địa phương (hệ số K) nhưng theo quy định không vượt quá 30%.

Bảng giá đất chỉ tương đương khoảng 30% – 40% giá đất trên thị trường, cần phải xem xét lại cho phù hợp. Việc định giá đất thấp hơn nhiều so với giá thị trường có cái lợi cho công tác giải phóng mặt bằng thực hiện những dự án của Nhà nước. Nhưng khi áp dụng với các dự án phát triển kinh tế – xã hội thì bảng giá đất tạo ra sự chênh lệch.

“Bảng giá đất cần áp dụng theo cơ chế phù hợp với nguyên tắc “giá phổ biến trên thị trường”. Đồng thời, thường xuyên điều chỉnh vì nếu cứ áp dụng theo chu kỳ 5 năm một lần là quá dài, không theo kịp biến động giá trên thị trường” – TS Phạm Sỹ Liêm nói.

Ông Hoàng Hà Phương – Tổng Giám đốc Tập đoàn Kosy cho rằng, cơ chế giải phóng mặt bằng không rõ ràng không chỉ gây ra những bức xúc cho người dân bị thu hồi đất, đối với doanh nghiệp phát triển dự án cũng rất “ngại”. Thực hiện theo cơ chế thỏa thuận bồi thường với người dân doanh nghiệp có thể làm, nhưng trong luật phải quy định được rõ các cơ sở để định giá thị trường, không thể là một khai niệm “mơ hồ”.

Đức Anh (T/h)

Trả lời