Trong khi tiền trợ giá vẫn được chi thường xuyên, thì lượng khách đi xe buýt tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh lại sụt giảm, điều này đang khiến nhiều người băn khoăn về chính sách trợ giá có thật sự hiệu quả, trở thành yếu tố then chốt để phát triển xe buýt?

Xe buýt là phương tiện giao thông công cộng được biết đến là giải pháp tối ưu cho vấn đề giảm tải giao thông ở các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM. Tuy nhiên, theo báo Nhân dân, từ năm 2008 đến nay, vận tải xe buýt tại TP Hồ Chí Minh và Hà Nội tăng mạnh về số lượng xe, trong khi lượng khách sụt giảm. Điều này, khiến “trụ đỡ” tài chính của xe buýt công cộng phải dựa vào việc trợ giá bằng tiền ngân sách.

Chính sách trợ giá xe buýt được đưa ra nhằm thu hút người dân sử dụng phương tiện giao thông công cộng, giảm ùn tắc giao thông. Đồng thời, trợ giá cũng là chính sách an sinh xã hội, giúp các đối tượng cần được hỗ trợ đi lại như học sinh, sinh viên, người khuyết tật…

Thực tế, trước năm 2008, ngân sách đã chi để duy trì xe buýt tại các đô thị, thông qua các công ty xe khách, xe buýt Nhà nước. Sau đó, trên cơ sở gia tăng doanh thu vé của các doanh nghiệp này, lượng ngân sách chi cho xe buýt giảm dần, và được coi là một hình thức hỗ trợ thêm trong giá vé xe buýt.

Chính sách trợ giá có thật sự hiệu quả, trở thành yếu tố then chốt để phát triển xe buýt?

Xe buýt là phương tiện giao thông công cộng được biết đến là giải pháp tối ưu cho vấn đề giảm tải giao thông ở các thành phố lớn. (Ảnh minh họa)

Tháng 7/2008, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 16/2008 về từng bước khắc phục ùn tắc giao thông tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh. Tại Mục 4 của Nghị quyết này giao UBND hai thành phố: “tiếp tục duy trì chính sách trợ giá cho hoạt động vận tải khách công cộng bằng xe buýt; Nghiên cứu đầu tư tăng thêm các tuyến đường có làn đường dành riêng cho xe buýt;… Nghiên cứu đề xuất các giải pháp đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động vận tải hành khách công cộng nhằm huy động các thành phần kinh tế tham gia; nghiên cứu và kiến nghị chính sách hỗ trợ trực tiếp và gián tiếp đối với các DN thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia kinh doanh vận tải khách công cộng;…”.

Nghị quyết cũng yêu cầu, Bộ Tài chính nghiên cứu ban hành các văn bản ưu đãi về tiền thuê đất, lãi suất, phí, lệ phí… đối với các doanh nghiệp vận tải khách công cộng nội đô… Đây được xem như nền tảng để kiến tạo nên bộ mặt của giao thông công cộng tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh cho đến hiện tại.

Sau 10 năm, báo cáo tổng kết thực hiện Nghị quyết 16/2008 do Hà Nội lập cho biết, tính đến tháng 4/2018, Hà Nội có 1.820 xe buýt, chia làm 112 tuyến, trong đó 92 tuyến buýt có trợ giá, 20 tuyến không trợ giá. Tương tự, tại TP Hồ Chí Minh, tính tới cuối năm 2017, thành phố có khoảng 3.000 xe buýt, chia làm 141 tuyến, trong đó có 2.500 xe thuộc diện có trợ giá. Như vậy, lượng xe buýt của cả hai thành phố đã tăng mạnh.

Cả Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đều xác nhận, tương ứng với tăng số lượng xe buýt, tiền trợ giá cũng tăng theo, đạt trên dưới 1.000 tỷ đồng/năm tại mỗi thành phố, nhưng tăng chậm hơn tốc độ tăng số tuyến, số xe buýt. Lý do vì hai địa phương thường xuyên đàm phán lại về mức trợ giá, và nhiều tuyến có lãi trong quá trình hoạt động.

Chính sách trợ giá có thật sự hiệu quả, trở thành yếu tố then chốt để phát triển xe buýt?

Cả Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đều xác nhận, tương ứng với tăng số lượng xe buýt, tiền trợ giá cũng tăng theo, đạt trên dưới 1.000 tỷ đồng/năm tại mỗi thành phố… (Ảnh minh họa)

Cụ thể, tại Hà Nội, tổng tiền trợ giá năm 2013 là 1.130 tỷ đồng, năm 2014 là 1.078 tỷ đồng, năm 2015 là 973,6 tỷ đồng, năm 2016 là 975 tỷ đồng, năm 2017 là 1.281 tỷ đồng (lý do mở mới 18 tuyến), hết sáu tháng đầu năm 2018, tiền trợ giá Hà Nội đã chi là… 500 tỷ đồng.

Tại TP Hồ Chí Minh, tiền trợ giá xe buýt là cả một “cuộc chiến gian nan”. Chia sẻ trên báo Người Lao động, ông Trần Chí Trung, Giám đốc Trung tâm Quản lý vận tải hành khách công cộng – Sở GTVT TP HCM cho biết, trong giai đoạn hiện nay hệ thống xe buýt đang bị nhiều khó khăn và bất cập liên quan đến trợ giá. Cụ thể là bộ định mức đơn giá ban hành từ năm 2009 không còn phù hợp do chi phí đầu vào tăng như giá xe, nhiên liệu, mức lương… Đồng thời, sản lượng vận chuyển hành khách trên các tuyến xe buýt cũng đang ở mức “bão hòa”, không tăng. Vì vậy, với mức trợ giá hiện nay không đủ bù chi phí các doanh nghiệp bỏ ra để hoạt động.

Về điều này, báo Thanh niên thông tin thêm, báo cáo tại cuộc họp khảo sát của Ban Kinh tế ngân sách Hội đồng nhân dân (HĐND) TP.HCM về “Trợ giá xe buýt – Hiệu quả và giải pháp” diễn ra hôm 31/7, ông Trần Chí Trung cho biết TP.HCM có 143 tuyến xe buýt, trong đó có 105 tuyến có trợ giá. Nếu như năm 2002, các tuyến xe buýt phổ thông được trợ giá khoảng 39,18 tỉ đồng thì đến năm 2012, con số đã tăng lên đến 1.290 tỉ đồng. Năm 2018, kinh phí trợ giá xe buýt là 1.000 tỉ đồng, bằng với năm 2017.

Theo trung tâm, trong điều kiện các đơn vị vận tải thực hiện đầu tư thay thế xe buýt mới, giá nhiên liệu, giá nhân công đều tăng nên doanh thu vẫn chưa đủ cho các doanh nghiệp hoạt động. Đó là lý do Sở GTVT đã có văn bản đề xuất UBND TP xem xét, bổ sung dự toán chi ngân sách nhà nước năm 2018 lĩnh vực trợ giá xe buýt thêm khoảng 330 tỉ đồng/năm.

Chính sách trợ giá có thật sự hiệu quả, trở thành yếu tố then chốt để phát triển xe buýt?

… tuy vậy, lượng khách đi xe buýt tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh lại sụt giảm khiến nhiều người băn khoăn về tính hiệu quả của chính sách trợ giá. (Ảnh minh họa)

Đáng chú ý, tuy mức trợ giá qua từng năm đều tăng nhưng khối lượng vận chuyển trên các tuyến buýt có trợ giá lại giảm đều. Thống kê 6 tháng đầu năm, chỉ có 100,1 triệu lượt hành khách sử dụng xe buýt trợ giá, giảm 8,4% so với cùng kỳ 2017.

Cụ thể, theo báo Nhân dân, vào tháng 6/2018, đoàn giám sát của HĐND thành phố Hà Nội đã làm việc tại Transerco. Transerco là doanh nghiệp kinh doanh xe buýt lớn nhất cả nước hiện tại, nên đương nhiên cũng hưởng nhiều tiền trợ giá. Tại cuộc làm việc này, đại diện HĐND thành phố Hà Nội đã chất vấn ban lãnh đạo Transerco rằng, năm 2012, Transerco đã vận chuyển được 414 triệu lượt hành khách, chỉ với 53 tuyến buýt. Nhưng tới năm 2017, khi đã vận hành tới 74 tuyến buýt, lượng khách vận chuyển của Transerco chỉ còn 321 triệu lượt, giảm tới khoảng 93 triệu lượt khách so cao điểm. Nguyên nhân tình trạng này do đâu?

Tại TP Hồ Chí Minh, năm 2016, lượng khách đi xe buýt vào khoảng gần 324 triệu lượt, giảm 11,7% so năm 2015, và là năm thứ 3 lượng khách đi xe buýt giảm liên tiếp. Năm 2017, vận tải hành khách bằng xe buýt hồi phục ước đạt hơn 306,5 triệu lượt hành khách, tăng 6,4% so năm 2016. Trong năm tháng đầu năm 2018, lượng khách đi xe buýt tiếp tục tăng với khoảng 130 triệu lượt khách, tăng 1,8% so cùng thời gian năm 2017.

Những con số thống kê trên đang khiến nhiều người băn khoăn về chính sách trợ giá có thật sự hiệu quả, trở thành yếu tố then chốt để phát triển xe buýt tại hai đô thị lớn nhất nước là Hà Nội và TP Hồ Chí Minh?

Trả lời