Theo các chuyên gia đã đến lúc, các nhà phân phối hàng Việt phải quan tâm nhiều hơn đến việc liên kết với những nhà sản xuất, nhà cung ứng Việt để tạo chỗ đứng trên thị trường.

Vì sao hàng Việt “cô đơn” trên siêu thị?

Kết quả khảo sát về hàng Việt Nam chất lượng cao 2017 cho thấy sản phẩm trong nước dù còn chiếm ưu thế trên thị trường với tỷ lệ người tiêu dùng yêu thích chiếm 51% và thường xuyên mua dùng chiếm đến 60%. Tuy nhiên, khảo sát 2018 cho thấy tỷ lệ này đã giảm mạnh, lần lượt chỉ có 27% người tiêu dùng yêu thích và 32% chọn mua.

Theo phân tích của các chuyên gia, nguyên nhân đầu tiên kể đến là ưu thế phát triển mạnh mẽ của kênh phân phối hiện đại ngoại xuất hiện ồ ạt trên thị trường Việt.

Thông tin từ tờ Kinh tế đô thị cho biết, từ đầu những năm 2000, thị trường bán lẻ Việt Nam đã thu hút được doanh nghiệp nước ngoài đến đầu tư. Cụ thể, doanh nghiệp bán lẻ Thái Lan Central Group thông qua việc mua bán sáp nhập đã sở hữu 4 đại siêu thị gồm: Mega Market (tên gọi cũ là Metro) với 19 siêu thị; B’smart với 75 cửa hàng tiện lợi; Big C với 32 siêu thị đồng thời nắm 49% cổ phần hệ thống siêu thị điện máy Nguyễn Kim và Lanchi Mart… doanh nghiệp bán lẻ Nhật Bản đầu tư, khai thác 5 đại siêu thị gồm Aeon Mall, trung tâm thương mại Saigon Centre, hệ thống cửa hàng tiện ích Family Mart, 7-Eleven… Hàn Quốc thì gắn liền với 13 hệ thống siêu thị Lotte, Emart…, mới đây nhất là SG25.

Sau khi các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư xây dựng hệ thống bán lẻ, doanh nghiệp Việt đã tràn đầy hy vọng xuất khẩu hàng hóa thông qua hệ thống phân phối này. Thế nhưng sau một thời gian đưa hàng vào siêu thị ngoại, số lượng doanh nghiệp và sản phẩm Việt tồn tại ở kênh phân phối này khá khiêm tốn. Nguyên nhân khiến hàng Việt khó vào kênh bán lẻ nước ngoài là do rào cản chiết khấu mà họ áp đặt và liên tục gia tăng chiết khấu qua từng năm, khiến doanh nghiệp khó lòng trụ nổi.

Chuyên gia bán lẻ Vũ Vinh Phú cho biết, hiện cứ 10 doanh nghiệp sản xuất Việt Nam thì chỉ có một doanh nghiệp có khả năng đưa được hàng vào siêu thị ngoại. Nguyên nhân do chi phí hàng hóa quá cao, bị ép giá, chiếm dụng vốn, chiết khấu bán hàng lên tới 30%. Khi siêu thị thực hiện các chương trình khuyến mãi hoặc mở điểm bán mới, doanh nghiệp phải hỗ trợ phí khuyến mãi bằng cách giảm giá bán 15 – 30% với thời gian 10 – 30 ngày và mỗi năm 1 – 3 lần… Điều này khiến hàng Việt lép vế, bị “đẩy” ra khỏi hệ thống để hàng nước ngoài thế chỗ.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân hàng Việt bị “lép vế” trên kệ hàng siêu thị Việt không hẳn là do hàng kém chất lượng, bởi hàng Việt Nam đã xuất khẩu đi hầu hết các quốc gia, chinh phục được những thị trường khó tính nhất như EU, Nhật Bản, Mỹ. Chỉ tiếc rằng khâu phân phối có vấn đề khiến hàng Việt mãi lận đận, bơ vơ trên con đường đến với người tiêu dùng. Lỗi ở nhiều phía, cả của nhà sản xuất, nhà phân phối và cả nhà quản lý chứ không của riêng ai.

Chuyên gia nêu giải pháp để hàng Việt không bị "lép vế" trên kệ hàng siêu thị Việt

Hàng Việt bày bán trong siêu thị tại Việt Nam ngày càng ít. Ảnh minh họa

Phân tích từ khía cạnh logistics trên báo Vietnamnet, GS.TS Đặng Đình Đào, Đại học Kinh tế quốc dân cho rằng, Việt Nam cần quan tâm đến logistics thay vì quan điểm chỉ là giao nhận bình thường. Ngay cả khi có hàng hóa chất lượng tốt, thương hiệu tốt mà không có những kênh phân phối mạnh cũng không thể đến tay người tiêu dùng.

GS Đào cho biết thêm, hàng hóa Việt Nam chưa vào hệ thống phân phối đầu tiên do chất lượng hàng hóa, thương hiệu của mình chưa đủ tầm để đưa vào mạng lưới phân phối. Bản chất thương mại là cả quá trình phân phối lưu thông hàng hóa từ nơi sản xuất đến tiêu dùng nhưng hiện nay lại khấp khểnh, mạnh ai nấy làm. Cho nên mới có câu chuyện dưa hấu, thanh long ở phía Nam đổ ngoài ruộng trong khi ngoài Bắc không có mà ăn.

Ông Vũ Vinh Phú, nguyên Phó giám đốc Sở Thương mại Hà Nội cho rằng, trong khi nhà phân phối ngoại ngày càng lấn lướt ở thị trường Việt Nam, nhiều nhà phân phối nội cũng lại “a dua” theo, xử ép chính hàng Việt Nam. “Không cẩn thận, chúng ta sẽ đi làm thuê cho nước ngoài. Đây là sự báo động cho nền kinh tế thương mại Việt Nam”, ông Phú cảnh báo.

Ông Phú chia sẻ thêm, nhà phân phối lớn của Việt Nam có thế mạnh đàm phán nhưng cũng hay ép nhà cung ứng. Điển hình, 10 ông gửi rau vào siêu thị A chỉ có một ông vào được thôi. Đây là ông chấp nhận chiết khấu cao, có phong bì.

Theo các chuyên gia, nếu vào hệ thống phân phối của Nhật dễ dàng nhận thấy ngập tràn hàng Nhật, đến nhà phân phối Thái thì hệ thống đầy rẫy hàng Thái. Tất cả đều ở vị trí đẹp nhất, trang trọng nhất. Trong khi, ở chiều ngược lại, ở ngay các hệ thống phân phối nội địa, phấn đấu mãi hàng Việt cũng chỉ chiếm vị trí quá khiêm tốn.

Phân tích về vấn đề này trên báo Đất Việt, bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hội Lương thực – Thực phẩm TP.HCM cho biết, tình trạng doanh nghiệp bị ép chiết khấu và đủ các loại phí khác diễn ra ở cả siêu thị nội lẫn siêu thị có vốn đầu tư nước ngoài. Thế nhưng, để có bằng chứng cụ thể thì Hội Lương thực -Thực phẩm TP.HCM không có bởi khi siêu thị ký hợp đồng các nhà cung ứng trên giấy trắng mực đen thì mức chiết khấu chỉ từ 12-15%. Còn nếu tính phần phụ lục và những chi phí phải chịu thêm thì “tất cả các doanh nghiệp trong ngành lương thực-thực phẩm đều cho biết mức chiết khấu thực lên tới 20-25%, thậm chí đôi khi tới 30%”.

Chuyên gia nêu giải pháp để hàng Việt không bị "lép vế" trên kệ hàng siêu thị Việt

Đã đến lúc, các nhà phân phối hàng Việt phải quan tâm nhiều hơn đến việc liên kết với những nhà sản xuất, nhà cung ứng Việt để tạo chỗ đứng trên thị trường. Ảnh minh họa

Chuyên gia nêu giải pháp để hàng Việt không bị “lép vế”

Trao đổi về vấn đề làm thế nào để hàng Việt không bị loại khỏi hệ thống bán lẻ quốc tế, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp Vũ Kim Hạnh cho biết trên báo Kinh tế đô thị, giải pháp quan trọng nhất để cạnh tranh với hàng ngoại nói chung là doanh nghiệp Việt phải nâng cao chất lượng sản phẩm, tổ chức hiệu quả các chuỗi khép kín từ sản xuất đến phân phối.

Theo ý kiến các chuyên gia khi chia sẻ trên báo Vietnamnet, đã đến lúc, các nhà phân phối Việt có tiềm năng, thế mạnh phải quan tâm nhiều hơn đến việc liên kết với những nhà sản xuất, nhà cung ứng Việt như cách VinMart đã và đang làm. Có như vậy, hàng Việt mới tạo được chỗ đứng trên thị trường, chứ không phải nằm khiêm tốn ở một góc nào đó trong cả hệ thống phân phối quy mô hay lặng lẽ tìm một cửa ngách trong thị trường như cách Bkav đang rời khỏi Thế giới di động.

Liên quan đến vấn đề này, tờ Dân Việt tiếp tục dẫn lời Chủ tịch Hội Lương thực – Thực phẩm TP.HCM đề nghị Nhà nước hỗ trợ chi phí sửa chữa, nâng cấp các chợ truyền thống, biến chúng thành kênh phân phối  thiết thực, giúp cho doanh nghiệp giảm được mức chi hoa hồng để có lãi.

Bên cạnh đó, đành rằng trong cơ chế thị trường không thể ép buộc nhưng để doanh nghiệp sản xuất sống còn, bà Lý Kim Chi cho rằng Nhà nước cần có cơ chế nhắc nhở, kiểm tra các nhà bán lẻ duy trì mức chiết khấu hợp lý.

Một trong những trở ngại lớn để khắc phục tình trạng lũng đoạn trên thị trường bán lẻ được bà Lý Kim Chi chỉ ra đó là tâm lý ngại đủ thứ của doanh nghiệp Việt, từ ngại nói đến ngại đấu tranh…; là tính cố kết cộng đồng kém. Bởi thiếu sự đoàn kết nên dù ban đầu không doanh nghiệp nào chịu mức chiết khấu 25-30% của siêu thị nhưng doanh nghiệp này đi ra thì doanh nghiệp khác lại gật gù đi vào ký hợp đồng cung ứng với siêu thị.

“Rõ ràng, doanh nghiệp kêu thì cứ kêu nhưng nếu bảo đoàn kết đấu tranh thì lại không dám. Nếu các nhà cung ứng một hay một vài mặt hàng nào đó cùng chung tay không cung cấp hàng cho siêu thị khi bị ép chiết khấu thì khi ấy siêu thị lấy đâu ra hàng mà bán?”, Chủ tịch Hội Lương thực – Thực phẩm TP.HCM trăn trở.