Mặc dù đã có một số doanh nghiệp thực hiện xử lý chất thải gyps của Nhà máy DAP số 1 tại KCN Đình Vũ, Hải Phòng. Tuy nhiên, trong khi vẫn còn khối lượng rất lớn chất thải gyps đang nằm ở các bể chứa chất thải.

Hơn 1 tháng sau sự cố vỡ đập bãi thải gyps của nhà máy DAP số 2 thuộc công ty Cổ phần DAP số 2 – Vinachem, tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng, huyện Bảo Thắng, Lào Cai hôm 7/9 vừa qua, nhiều người dân nơi này còn chưa quên cảnh tượng kinh hoàng khi hàng ngàn mét khối nước thải, chất thải nguy hại tràn ra môi trường và nhà dân làm hư hỏng đồ đạc. Tuyến đường liên thôn, liên xã và tỉnh lộ 151 có thời điểm bị ngập sâu 40cm.

Bày tỏ sự bức xúc trên tờ VOV, ông Trần Công Vững ở tổ 7, thị trấn Tằng Loỏng cho biết, khi những người dân trong vùng đang sinh sống yên ổn từ bao đời thì nhà máy về, ban đầu cũng quảng bá là công nghệ “xanh, sạch, đẹp”, không độc hại tới môi trường, bà con cứ yên tâm ở, thế nhưng khi đi vào hoạt động thì lại hoàn toàn trái ngược.

“Người dân chúng tôi quanh đây ngày nào cũng phải hứng mùi hóa chất, sự cố nhà máy thì cũng xảy ra nhiều lần rồi, lần này có chăng chỉ là giọt nước tràn ly thôi”, ông Vững bức xúc.

Theo phản ánh từ người dân, trước khi xảy ra sự cố vỡ đập, nước thải của nhà máy DAP 2 nhiều lần rò rỉ gây ảnh hưởng tới cuộc sống của người dân.

Nhiều người cũng chưa quên, cách đây gần 4 năm, sau khi mẻ sản phẩm đầu tiên ra lò, mở ra cánh cửa hy vọng về một nhà máy phân bón hiện đại, sử dụng thiết bị, công nghệ của Mỹ và châu Âu an toàn với môi trường, đạt hiệu quả cao, hứa hẹn mang về nguồn thu cho ngân sách địa phương 300 tỷ đồng mỗi năm.

Tuy nhiên, kết quả lại hoàn toàn trái ngược. Ngay năm đầu tiên đi vào sản xuất là 2015, doanh nghiệp bắt đầu tụt dốc không phanh, thua lỗ chồng chất mỗi năm hàng trăm tỷ đồng. Song song với đó, trong cả 4 năm hoạt động, chưa năm nào nhà máy này không xảy ra vi phạm về lĩnh vực môi trường. Sau mỗi lần vi phạm, chính quyền đều có hình thức xử phạt và chế tài kèm theo, nhưng phải chăng đâu lại hoàn đó, tái phạm vẫn cứ tái phạm.

Hiện trường vụ vỡ đập chất thải gyps. Ảnh: Lào Cai

Trao đổi với Trí thức trực tuyến, ông Lê Ngọc Hưng, Phó chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai, cho biết 45.000m3 chất thải đã bị tràn ra có độ pH xấp xỉ bằng 2. Do nước thải chứa nhiều hóa chất nên ngoài bịt cửa đập bị vỡ.

Liên quan đến vụ việc, sáng nay (11/10), báo Xây dựng tổ chức buổi đối thoại chính sách với chủ đề “Thực trạng xử lý chất thải gyps của các nhà máy hóa chất phân bón”. Tham gia buổi đối thoại này, ông Nguyễn Văn Thanh – Cục trưởng Cục Hóa chất (Bộ Công thương) cho biết: “Đối với Nhà máy DAP 2, chúng tôi có xây dựng chương trình kiểm tra của Bộ Tài nguyên và Môi trường, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Công an… kiểm tra hệ thống quản lý chất thải. Về lâu dài, phải có khuôn khổ pháp lý khả thi để các doanh nghiệp thực hiện. Cần có chế tài đủ mạnh để xử lý các vi phạm của doanh nghiệp, nếu không thực thi cần có biện pháp xử lý và Nhà máy DAP2 đã bị xử phạt trong 2018. Mấu chốt trong các giải pháp là khâu hướng dẫn phải minh bạch hóa hoạt động quản lý”.

Về vấn đề đã có một số doanh nghiệp thực hiện xử lý chất thải gyps của Nhà máy DAP số 1 tại KCN Đình Vũ, Hải Phòng. Tuy nhiên, trong khi vẫn còn khối lượng rất lớn chất thải gyps đang nằm ở các bể chứa chất thải, thì các doanh nghiệp này lại hoạt động cầm chừng, hoặc chậm triển khai dự án,  ông Thanh phân tích, về cơ bản cho đến thời điểm này bán thải gyps chưa có biện pháp sử dụng lâu dài. Tại thời điểm phê duyệt dự án, khu vực TP Hải Phòng còn hoang vu chưa có đường vào nên việc phê duyệt một bãi thải gyps tạm thời tại khuôn viên nhà máy là hết sức cần thiết.

“Về xử lý bãi thải gyps, cho đến thời điểm này đã có công nghệ sau một thời gian nghiên cứu của rất nhiều cơ quan, nhà khoa học. Vì vậy, chúng ta có thể tự tin về mặt kỹ thuật. Về giá thành, Cty đang tìm phương án giảm giá thành xuống mức thấp nhất để có thể cạnh tranh trên thị trường”, ông Thanh cho biết.

Theo ông Thanh, thạch cao của Cty Đình Vũ đã được hơn 15 nhà máy sử dụng, như vậy có thể thấy được chất lượng của xi măng và không ảnh hưởng đến môi trường. Tuy nhiên nếu chúng ta chỉ sử dụng cho xi măng thì mất rất lâu để xử lý hết bãi thải gyps. Cty đang nghiên cứu xây dựng các tiêu chuẩn để sử dụng cho vật liệu xây dựng khác. Đồng thời cuối năm nay, Thông tư hướng dẫn của Bộ Xây dựng liên quan đến sử dụng sẽ được ban hành. Đấy là những hỗ trợ của Nhà nước để giảm thiểu những bãi thải gyps.

Bộ Công thương đã giao cho Cục Hóa chất xây dựng phương án, xin ý kiến các đơn vị của các Bộ, ngành liên quan để có những chính sách nhất định hỗ trợ đẩy nhanh việc xử lý bán thải gyps thành phụ phẩn, sản phẩm có giá trị. Thuế nhập khẩu đối với thạch cao cần được cân nhắc. Nếu chúng ta xem bán thải gyps cần được xử lý thì phải có phương hướng hạn chế nhập khẩu chất, tăng lượng thạch cao nhân tạo từ bán thải gyps trong nước.

Điều đó vừa giải quyết vấn đề môi trường vừa tạo công ăn việc làm. Đặc điểm của bán thái gyps là nặng, khó vận chuyển, tốn kém nên chúng ta cần có cơ chế tốt của Nhà nước để hỗ trợ các doanh nghiệp có thể vận chuyển bán thải gyps từ Hải Phòng và Lào Cai đến các khu vực trong nước.

Nếu chúng ta quyết liệt để thực hiện thì mới có thể đẩy nhanh được lượng tồn trữ bán thải gyps ở trong các nhà máy.

Hàng nghìn m3 nước đã tràn ra ngoài môi trường gây thiệt hại nặng nề cho những người dân địa phương. Ảnh: VOV

Thảo luận về vấn đề này, ông Phạm Văn Bắc – Vụ trưởng Vụ VLXD (Bộ Xây dựng) cũng cho biết, hiện Bộ Xây dựng đang xây dựng dự thảo Thông tư “Hướng dẫn sử dụng tro, xỉ, thạch cao làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng và sử dụng trong các công trình xây dựng”. Theo kế hoạch, sẽ ban hành vào tháng 12/2018.

Các quy chuẩn, tiêu chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật đã hoàn thành đến tháng 6/2018: Về tiêu chuẩn, hướng dẫn và chỉ dẫn kỹ thuật: Hiện đã có 14 tiêu chuẩn và 1 chỉ dẫn kỹ thuật được ban hành. Các tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật và phương pháp thử cho việc sử dụng tro, xỉ làm phụ gia cho xi măng, bê tông, vữa, gia cố đất nền.

Về quy chuẩn kỹ thuật: Hiện đã sửa đổi ban hành quy chuẩn QCVN 16:2017/BXD – Quy chuẩn quốc gia về sản phẩm hàng hóa vật liệu xây dựng. Trong đó có các yêu cầu kỹ thuật đối với tro, xỉ, thạch cao dùng làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng.

Các tiêu chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật, định mức kinh tế kỹ thuật đang xây dựng và đang lấy ý kiến của người dân, các địa phương chịu ảnh hưởng của Thông tư nhưng chưa được công bố: Về tiêu chuẩn (7 nhiệm vụ); về biên soạn hướng dẫn và chỉ dẫn kỹ thuật (12 nhiệm vụ); về biên soạn các định mức kinh tế kỹ thuật (4 nhiệm vụ).

Về cơ chế, chính sách của Chính phủ đối với doanh nghiệp xử lý chất thải đã được thực thi như thế nào tại Thạch cao Đình Vũ, ông Kiều Văn Mát – Chủ tịch HĐQT Cty CP Thạch cao Đình Vũ cho biết, dự án của công ty này đã nhận được sự quan tâm rất lớn của Chính phủ và các Bộ, ngành. Đây là chương trình sau khi chúng tôi nghiên cứu để nhập thiết bị từ nước ngoài, tuy nhiên, không có thiết bị đồng bộ vì vậy phải triển khai nghiên cứu ở trong nước. Bộ Khoa học và Công nghệ đã đưa chương trình này vào chương trình khoa học công nghệ để hỗ trợ dự án, nghiên cứu hoàn thiện các thiết bị.

“Bên cạch đó, Bộ Xây dựng đã quan tâm xuống nhà máy để khảo sát việc đầu tư trang thiết bị, nhằm có những chính sách tháo gỡ khó khăn của Cty. Bộ Công thương đã chỉ đạo các đơn vị trực tiếp phối hợp cùng Cty Đình Vũ. Bộ Tài nguyên và Môi trường đã cho vay 50 tỷ lãi suất ưu đãi, chính vì những điều đó mà đến năm 2017 Cty đã thành công. Chúng tôi đã giải quyết được vấn đề về công nghệ và đảm bảo môi trường”, ông Mát cho biết thêm.