Ngày 28/8, tại Hà Nội đã diễn ra hội nghị “Doanh nghiệp xã hội và phát triển bền vững” do tạp chí Kinh tế và Dự báo (Bộ Kế hoạch đầu tư) và Viện nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh (BCSI) tổ chức.

Những con số và 3 mục tiêu phát triển bền vững

Hội nghị đã thu thút được sự tham dự của đông đảo các đại biểu từ các doanh nghiệp xã hội, các doanh nghiệp vừa & nhỏ và giới NGO.

Khái niệm “doanh nghiệp xã hội” vẫn còn mới ở Việt Nam và được đưa vào Luật doanh nghiệp từ năm 2014.

Hội thảo này đã đưa ra những thông tin rất đáng chú ý. Đó là doanh nghiệp xã hội đầu tiên ở Việt Nam có từ năm 2010 và bùng nổ vào năm 2016 với 72% doanh nghiệp xã hội được đăng ký thành lập.

Các doanh nghiệp xã hội VN hiện nay tập trung hoạt động và tác động ở 3 mục tiêu phát triển bền vững. Đó là mục tiêu số 8 (Công việc tốt và tăng trưởng kinh tế), mục tiêu số 3 (sức khỏe tốt) và mục tiêu số 1 (không còn đói nghèo).

2 lĩnh vực kinh doanh chính của các doanh nghiệp xã hội VN hiện nay là nông nghiệp, ngư nghiệp, sữa (32%) và giáo dục, đào tạo (30%).

Hầu hết các doanh nghiệp xã hội ở VN hiện nay có quy mô nhỏ, dưới 20 nhân viên đến từ những người thiệt thòi trong xã hội: người khuyết tật, người nghèo, phụ nữ.

Điều đáng nói là 41% lãnh đạo của các doanh nghiệp này là phụ nữ.

Qua những thông tin này, có thể nói rằng, bằng cách hỗ trợ các doanh nghiệp xã hội, hoặc thúc đẩy khởi nghiệp xa hội trong khu vực tư nhân, chúng ta có thể hỗ trợ đạt được mục tiêu phát triển bền vững số 10: Giảm bất bình đẳng và một pần của ý tưởng “không bỏ ai lại phía sau”.

Theo nghiên cứu của các chuyên gia UNDP thì mặc dù có quy mô nhỏ nhưng 70% doanh nghiệp xã hội ở VN sẽ tạo ra được lợi nhuận và hỗ trợ các doanh nghiệp này sẽ hỗ trợ VN đạt được mục tiêu phát triển bên vững bằng cách góp phần vào cả tác động tích cực và nguồn lực tài chính.

Rào cản từ cơ chế

Tuy nhiên, thực tế hiện nay của các doanh nghiệp xã hội Việt Nam còn nhiều khó khăn. Khi được hỏi thẳng về việc có thu được lợi nhuận trong kinh doanh không thì 2 trong số doanh nghiệp xã hội được hỏi là Dao’s Care và công ty cổ phần VeXeRe trả lời là chưa. Doanh nghiệp xã hội còn lại, Sapa O’Chan, bà Tẩn Thị Su cho biết là doanh nghiệp của bà có thu được lợi nhuận, nhưng không nhiều và sau đó lại phải tái đầu tư.

Một trong những nguyên nhân gây nên tình trạng này là rào cản cơ chế. Chị Tần Thị Su cho biết sau hơn 10 năm, ngoài văn phòng chính và khách sạn 10 phòng ở Sa Pa, Sapa O’chau đã có văn phòng đại diện ở Hà Nội; kết nối khách du lịch cho 18 homestay ở Sa Pa; tạo việc làm cho 50 người, chủ yếu là bà con dân tộc địa phương.

Tần Thị Su từng có mặt trong danh sách “30 Under 30” 2016 do Forbes Việt Nam bình chọn và là giám đốc của Sapa O’Chan, cơ sở du lịch đầu tiên của người Mông tại xã Lao Chải (Sa Pa, Lào Cai).

“Chúng tôi muốn đầu tư vào các homestay ở trong bản, để đưa khách du lịch vào bản, nhưng Ngân hàng Chính sách chỉ cho vay 50 triệu đồng. Chúng tôi vay cũng là gánh nặng rồi, phải làm thật tốt để trả, nên nếu được vay 100 – 200 triệu đồng để đầu tư thì mới hiệu quả và cũng không làm lãng phí vốn của Nhà nước”, Tần Thị Su nói.

Đây là khoản vay không cần thế chấp mà các doanh nghiệp nhỏ và vừa như Sapa O’Chau được hưởng. Còn danh xưng “doanh nghiệp xã hội” mà Sapa O’chau đăng ký theo Luật Doanh nghiệp năm 2014 với sự tư vấn của Trung tâm Hỗ trợ sáng kiến cộng đồng (CSIP) không giúp doanh nghiệp giải quyết các khó khăn.

“Chúng tôi cũng không biết tìm ở đâu các quy định dành cho doanh nghiệp xã hội, không biết tìm đến cơ quan nào để có được các thông tin này. Chúng tôi muốn có một ban tư vấn cấp tỉnh hoặc cấp huyện dành cho các doanh nghiệp xã hội, các doanh nghiệp nhỏ, các mô hình khởi nghiệp tại cộng đồng như chúng tôi”, Tần Thị Su đề xuất.

Điều này cũng lý giải, tại sao cho tới thời điểm này, sau hơn 4 năm Luật Doanh nghiệp có hiệu lực, mới có 54 doanh nghiệp xã hội đăng ký theo luật này. Con số đó còn rất nhỏ so với khoảng 50.000 doanh nghiệp có tác động xã hội theo nghĩa rộng mà Báo cáo Thúc đẩy phát triển khu vực doanh nghiệp tạo tác động xã hội tại Việt Nam do Trường đại học Kinh tế quốc dân và Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP) công bố.

Hội nghị được tổ chức với kỳ vọng là nơi tháo gỡ khó khăn và chia sẻ kinh nghiệm cho các doanh nghiệp xã hội nói riêng và đề cao tính trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp Việt Nam nói chung, lan tỏa nhiều hơn nữa tới các tổ chức và cá nhân về sứ mệnh phát triển bền vững vì cộng đồng, cũng như đề xuất các giải pháp mới phù hợp với tình hình phát triển xã hội hiện đại khi hướng tới mục tiêu phát triển bền vững chung dựa trên các yếu tố xã hội, thông qua việc đối thoại thẳng thắn giữa các nhà quản lí chính sách và các doanh nghiệp. Tuy nhiên, không có một nhà làm chính sách nào hay đại diện của Bộ Kế hoạch đầu tư đến dự, dù đã được mời.

Kết thúc hội nghị, ông Phan Đức Hiếu – Phó viện trưởng Viện nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) nói: “Chúng tôi sẽ cố gắng thúc đẩy để tháo gỡ vấn đề này. Mong một ngày nào đó, khái niệm doanh nghiệp xã hội trong Luật doanh nghiệp sẽ được hiểu đúng hơn và các doanh nghiệp xã hội sẽ có chính sách phù hợp hơn”.

 

 

 

 

 

Trả lời