Tác phẩm “Cởi trói” cho phụ nữ Hà Nhì” đã đóng góp tích cực cho sự đổi thay ở vùng dân tộc thiểu số Hà Nhì, thúc đẩy hành động thiết thực từ chính quyền địa phương nhằm xóa bỏ những hủ tục đối với phụ nữ và trẻ em gái nơi này.

Ngày 23/11, tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu Truyền thông phát triển (RED), Bộ Các vấn đề toàn cầu Canada (GAC), Tổ chức Hợp tác phát triển Đức (GIZ) tổ chức lễ trao “Giải Báo chí với phát triển bền vững 2018” và phát động “Giải Báo chí với phát triển bền vững 2019”. Giải A ở lĩnh vực Giới được trao cho loạt bài “Cởi trói” cho phụ nữ Hà Nhì” (Tác giả: Tuấn Ngọc – Tô Dung, báo Lào Cai).

“Cởi trói” cho phụ nữ Hà Nhì”

Giải A ở lĩnh vực Giới được trao cho loạt bài “Cởi trói” cho phụ nữ Hà Nhì” (Tác giả: Tuấn Ngọc – Tô Dung, báo Lào Cai).

Loạt bài “Cởi trói” cho phụ nữ Hà Nhì” gồm 4 kỳ, viết về một tộc ít người của tỉnh Lào cai. Tộc Hà Nhì được phân bố ở khu vực duy nhất tỉnh Lào Cai là huyện Bát Sát, mà cũng chỉ sống duy nhất ở 3 xã Y Tý, Trịnh Tường và A Lù của huyện này.

Người Hà Nhì thường sống ở trên đỉnh núi cao, vùng sâu, biệt lập với thế giới bên ngoài, nên sự giao lưu về văn hóa, văn minh, tiến bộ… với bên ngoài còn hạn chế so với đồng bào khác. Bài viết kể về cuộc sống của phụ nữ Hà Nhì bao đời nay vẫn còn quá nhọc nhằn, vất vả do bị trói buộc bởi nhiều hủ tục. 

Thông thường, trong mỗi gia đình người Việt, đàn ông là trụ cột kinh tế trong nhà, nhưng đối với người Hà Nhì, người phụ nữ mới là lao động chính. Từ xưa đến nay, người Hà Nhì coi lấy củi là công việc của phụ nữ, đơn giản vậy, nhưng đây là công việc vô cùng nặng nhọc, mất rất nhiều công sức. Mùa đông giá rét, những người phụ nữ Hà Nhì phải dậy từ 4 giờ sáng để lên rừng, vượt qua quãng đường núi cao, vực sâu để lấy củi và có thể trở về khi trời xẩm tối với gùi củi trĩu nặng trên lưng.

Ngoài công việc vất vả trên nương, dưới ruộng, phụ nữ Hà Nhì còn phải cáng đáng hết những công việc gia đình như nấu nướng, giặt giũ, chăm sóc con cái, chăn nuôi lợn, gà…Đàn ông Hà Nhì thường chỉ quan tâm đến việc dựng nhà, cày bừa trên nương. Vào thăm bản Hà Nhì, ngày ngày chỉ thấy đàn ông ở nhà trông nhà, địu con, rảnh rỗi họ lại rủ nhau… uống rượu.

trẻ em hà nhì mưu sinh

Không chịu được những hủ tục khắc nghiệt của địa phương, nhiều phụ nữ đã bỏ đi khiến cho những đứa trẻ phải vất vả mưu sinh từ nhỏ.

Nhiều người đặt chân đến bản Hà Nhì trên vùng cao Bát Xát đã phải thốt lên rằng, sao giữa xã hội hiện đại này, phụ nữ Hà Nhì vẫn khổ và vất vả như thế? Họ không chỉ là lao động chính trong gia đình, mà còn phải oằn lưng gánh bao hủ tục nặng nề từ xưa để lại. Cụ thể, theo luật tục của người Hà Nhì, con dâu không được phép ăn cùng mâm với bố chồng, anh chồng hay đàn ông trong gia đình có vai vế cao hơn. Trong bữa ăn, con dâu cũng không được ngồi ghế ăn cơm, mà phải ngồi xổm hoặc đứng ăn, trừ khi mang cơm đi ăn ở chỗ khác, không nhìn thấy bố chồng, anh chồng.

Xót xa phận ăn cơm đứng.

Xót xa phận ăn cơm đứng của phụ nữ Hà Nhì.

Bài viết của tác giả Tuấn Ngọc – Tô Dung cũng lên án mạnh mẽ những hủ tục những cô gái Hà Nhì trót mang thai khi không có chồng hoặc lỡ “ăn cơm trước kẻng”, về nhà chồng sinh con không đủ 9 tháng 10 ngày thì còn khổ gấp nhiều lần.

Làm thế nào để “cởi trói” cho phụ nữ Hà Nhì khỏi những tập tục lạc hậu, để họ được bình đẳng, có cuộc sống tốt đẹp, văn minh, tiến bộ hơn đang là vấn đề tác giả bài viết mong muốn hướng tới.

Chia sẻ về tác phẩm đoạt giải của mình, Nhà báo Tô Dung tâm sự: “Qua nhiều năm tới công tác tại Hà Nhì, mình đã đi sâu tìm hiểu văn hóa, nếp sống của họ, qua đó thấy được sự cổ hủ của người dân nơi này. Mình luôn suy nghĩ cần phải viết lên điều này để đưa những thông tin về người Hà Nhì đến cộng đồng, với hy vọng có tiếng nói nào đấy giúp phụ nữ dân tộc này đỡ vất vả hơn”, tác giả Tô Dung cho biết .

Bài viết về Phụ nữ Hà Nhì được tác giả Tô Dung thực hiện từ năm 2016, và đăng tải trên báo Lào Cai năm 2017, đã nhận được nhiều phản hồi tích cực từ các cấp ủy chính quyền địa phương và bạn đọc. Bởi từ trước đấy, ít ai không hình dung ra được ở một huyện văn minh như Bát Sát lại có những hủ tục đối với người phụ nữ như phản ánh từ bài viết.

Từ loạt bài trên, các chính ủy địa phương huyện Bát Sát đã có động thái tích cực, đó là sự quan tâm hơn đối với người phụ nữ. Họ đã đưa vào các chương trình hành động hàng năm, hàng tháng, và đã có những hoạt động thiết thực từ Hội Phụ nữ, Đoàn thanh niên cho phụ nữ và trẻ em Hà Nhì.

Cán bộ Mặt trận Tổ quốc, Hội Phụ nữ xã Y Tý xuống thôn, bản bàn giải pháp cải tạo hủ tục cho phụ nữ Hà Nhì.

Cán bộ Mặt trận Tổ quốc, Hội Phụ nữ xã Y Tý xuống thôn, bản bàn giải pháp cải tạo hủ tục cho phụ nữ Hà Nhì.

Theo chia sẻ của tác giả Tô Dung, sau 2 năm từ khi thực hiện bài viết, vừa rồi khi biết đến cuộc thi Báo chí phát triển bền vững, chị đã đi nhìn nhận lại, rất đáng mừng là ở trên vùng cao Y Tý, Trịnh Tường và A Lù của huyện Bát Sát đã có những thay đổi nhất định, có nhiều tín hiệu vui như: Nhiều em học sinh nữ Hà Nhì đã được đi học đến đại học. Đặc biệt là những hủ tục từng được nêu trong loạt bài, như: Người con dâu phải ăn cơm đứng; bị phạt vạ khi ăn cơm trước kẻng; không được tham gia các hoạt động xã hội của làng, của xã thì bây giờ đã dần dần được tháo bỏ…

“Mình tự tin là loạt bài viết về phụ nữ Hà Nhì của mình đã có sự đóng góp nhất định cho sự thay đổi tích cực ở Hà Nhì. Như thông tin mình đã chia sẻ, sau khi thực hiện loạt bài này, đã nhận được nhiều phản hồi tích cực chính quyền địa phương, và các độc giả rất quan tâm đến vấn đề này. Và khi họ đặt câu hỏi, thì chắc chắn họ sẽ có những động thái tích cực để cải thiện tình hình đó”, tác giả bài viết tâm sự.

Nói về “Giải Báo chí phát triển bền vững”, Nhà báo Tô Dung tiết lộ rằng, chị tình cờ biết đến giải này qua mạng Internet. Vào ngày 22/10, khi chỉ còn 9 ngày nữa là hết hạn gửi bài dự thi, trong 3 ngày nhóm tác giả đã cấp tốc để thực hiện nốt bài còn lại để tham gia. “Mình thấy giải này rất thú vị, nội dung của nó hướng tới rất nhân văn. Các vấn đề về giới; bình đẳng giới; định kiến giới; đặc biệt là về phụ nữ và trẻ em, đây là một trong những vấn đề ở vùng đồng bào dân tộc Lào Cai còn rất nhiều hủ tục, nên mình cũng đang ấp ủ một đề tài cho năm sau. Mình muốn tìm hiểu về trẻ em, mấy năm nay mình đã thực hiện và vẫn tiếp tục thực hiện”, nhà báo Tô Dung chia sẻ.

Bữa cơm đầm ấm của gia đình ông Phu Che Cà

Bữa cơm đầm ấm của một gia đình dân tộc Hà Nhì, phụ nữ đã được xóa bỏ hủ tục “ăn cơm đứng”.

Nhà báo đoạt giải A ở lĩnh vực Giới “Giải Báo chí phát triển bền vững 2018” cũng tiết lộ rằng, chị thực hiện loạt bài này trong hoàn cảnh thực tế khi mọi người xung quanh các nhân vật chị tiếp cận vẫn còn nhiều nhận thức sai lầm về bình đẳng giới. Sự sai lầm về nhận thức ấy không chỉ là đối tượng nhân vật chị viết, mà ngay cả bản thân những nhà báo, những người làm luật hoặc trong hệ thống luật pháp Việt Nam hiện nay vẫn còn nhiều nhận thức sai lầm về bất bình đẳng giới. “Qua đấy mình muốn nêu lên những bất cập đó, và mong muốn thay đổi nhận thức không chỉ những nạn nhân của sự bất bình đẳng giới ấy, mà ngay cả những người làm truyền thông, và cũng có nhận thức nào đấy để khi viết mình không có những định kiến giới, để vô tình áp đặt cho bạn đọc và công chúng của mình về định kiến giới lạc hậu như thế”, nhà báo Tô Dung tâm sự.

Sau 5 tháng phát động và tổ chức “Giải Báo chí với Phát triển bền vững 2018”, BTC đã nhận được 503 bài tham dự từ 173 tác giả của 142 tờ báo trên cả nước. Trong đó, có 205 bài – chiếm 40,7%, thuộc lĩnh vực môi trường, 214 bài – chiếm 42,5%, thuộc lĩnh vực giới, 84 bài – chiếm 16%, ở các lĩnh vực khác.

Thể loại bài tham dự giải phong phú, từ các tin tức cho tới các loạt bài phóng sự, phóng sự điều tra, ghi nhanh… trong đó có 140 phóng sự điều tra – chiếm 28%, 27 phóng sự – chiếm 5% và 171 tin – chiếm 34%.

BTC đã chọn ra được 10 giải, với 4 giải về giới, trong đó, giải A được trao cho nhóm tác giả Tuấn Ngọc – Tô Dung, báo Lào Cai với loạt bài “Cởi trói” cho phụ nữ Hà Nhì”. Và 6 giải về lĩnh vực môi trường, trong đó, giải A được trao cho tác giả Phạm Kế Toại, Báo Nông nghiệp Việt Nam với loạt bài “Những mùa dứa thối trên nương ở Lào Cai”. Ngoài ra, còn có giải báo cáo phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Trong khuôn khổ chương trình, BTC đã phát động “Giải Báo chí với phát triển bền vững 2019”. “Giải Báo chí với phát triển bền vững” là một trong những sáng kiến truyền thông của Viện Nghiên cứu truyền thông phát triển (RED), được ghi nhận vào chương trình hành động 2018 nhằm khích lệ hoạt động truyền thông hiệu quả về phát triển bền vững ở Việt Nam.

Trả lời