Trong số các giải pháp Chính phủ đề ra, có việc thí điểm thực hiện gói bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện ngắn hạn linh hoạt để người lao động có nhiều sự lựa chọn tham gia và thụ hưởng.

Nguyên nhân người dân không hào hứng tham gia BHXH tự nguyện

Hiện nay, bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện còn ít người tham gia, theo thống kê của BHXH Việt Nam, hiện có khoảng 71% số người lao động trong toàn xã hội chưa tham gia BHXH, trong đó phần lớn là nông dân, lao động tại nông thôn và lao động phi chính thức. Đây là nhóm đối tượng tiềm năng để phát triển BHXH tự nguyện. Tuy nhiên, nhóm đối tượng này lại ít được tiếp cận các thông tin, chính sách về BHXH tự nguyện.

Theo báo Kinh tế đô thị, gia đình anh Hoàng Văn Th. (Thanh Thùy, Thanh Oai, Hà Nội) có 4 người là lao động chính ngay tại xưởng cơ khí chuyên gia công các vật dụng bằng tôn, thép của gia đình. Tính bình quân, thu nhập mỗi tháng của gia đình anh Th. không dưới 30 triệu đồng nhưng không ai tham gia BHXH tự nguyện. Mức thu BHXH thấp nhất chỉ khoảng hơn 300.000 đồng/tháng/người là không quá khó với gia đình, tuy nhiên anh Th. lại hoàn toàn không biết về cách thức cũng những thông tin chính sách về BHXH tự nguyện. “Tôi vẫn mua BHYT tự nguyện cho cả nhà nhưng cứ nghĩ phải đi làm ở công ty hay Nhà nước mới được đóng BHXH” – anh Th. bày tỏ.

Hay như bà Nguyễn Thị Ngân (Quốc Oai, Hà Nội) chia sẻ, bà ở nhà buôn bán nhiều năm nay nhưng chưa từng thấy cán bộ nào đến tuyên truyền về BHXH tự nguyện. Do vậy, hàng tháng thay vì tham gia BHXH, bà Ngân đều mang tiền đi… gửi ngân hàng.

Thậm chí, kể từ 1/1/2018, Nhà nước có chính sách hỗ trợ một phần đóng BHXH tự nguyện đối với các hộ nghèo, cận nghèo, song tỷ lệ tham gia cũng không mấy cải thiện. Trên thực tế, đầu mối của cơ quan BHXH được đặt ngay tại cấp xã, phường, thị trấn nhưng chưa tiếp cận nhiều đến nông dân hay lao động tự do hoặc có thì vẫn nặng về tuyên truyền BHYT. Do vậy, ông Lưu Quang Tuấn – Phó Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội, Bộ LĐTB&XH cho rằng, cơ quan bảo hiểm cần xuống tận nơi, gặp gỡ tiếp xúc với nhóm đối tượng tiềm năng này để tư vấn cho người dân hiểu được những lợi ích khi tham gia BHXH.

 

Hiện nay, bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện còn ít người tham gia. Ảnh: Dân trí

Ngoài ra, nguyên nhân khác do chính sách BHXH tự nguyện chưa thật hấp dẫn, mới chỉ có 2 chế độ dài hạn là hưu trí và tử tuất, mà thiếu đi các chế độ ngắn hạn đáp ứng ngay nhu cầu đa dạng trước mắt của người dân.

Bà Phạm Thị Hoa (Hoàng Mai, Hà Nội) chia sẻ, mặc dù bà đã tìm hiểu về những chính sách BHXH tự nguyện, nhưng nhiều năm nay bà lưỡng lự chưa muốn tham gia. “Ở cái tuổi hơn 40, giờ tham gia BHXH kéo dài đến 20-25 năm năm thì biết đến bao giờ mới được hưởng lương hưu”, bà Hoa chia sẻ.

Liên quan đến vấn đề này, trao đổi trên tờ Kinh tế đô thị, Thứ trưởng Bộ LĐTB&XH Lê Quân cho biết, hiện nhiều người dân muốn đóng BHXH tự nguyện nhưng lại ngại chờ đợi tới 20 năm sau mới được hưởng chế độ. Bên cạnh đó, dù người dân rất quan tâm đến các chế độ hưởng ngắn hạn như ốm đau, thai sản thì BHXH chỉ quy định 2 chế độ hưởng dài hạn là hưu trí và tử tuất. Đây là điểm kém hấp dẫn của BHXH tự nguyện với các loại hình bảo hiểm tư nhân khác. Do vậy, Nghị quyết 28 đã đề cập đến vấn đề giảm dần số năm đóng BHXH tối thiểu để được hưởng lương hưu xuống 15 năm, hướng tới 10 năm với mức tính toán phù hợp, đồng thời từng bước mở rộng các chế độ hưởng của BHXH tự nguyện.

Giải pháp để hấp dẫn người tham gia BHXH tự nguyện

Một trong các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu được Chính phủ đề ra là tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và pháp luật có liên quan. Điều này nằm thể chế hoá các nội dung cải cách chính sách bảo hiểm xã hội.

Theo đó, Chính phủ yêu cầu Bộ LĐ-TB&XH chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan nghiên cứu trình Thủ tướng thí điểm thực hiện chính sách về gói bảo hiểm xã hội tự nguyện ngắn hạn linh hoạt để người lao động có nhiều sự lựa chọn tham gia và thụ hưởng.

 

Sẽ thí điểm thực hiện gói bảo hiểm xã hội tự nguyện ngắn hạn linh hoạt. Ảnh: Diễn đàn đầu tư

Bộ có trách nhiệm theo dõi, tổng kết, đánh giá kết quả thực hiện thí điểm để báo cáo Chính phủ trình Quốc hội xem xét, quyết định khi sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội.

Đối với luật này, Bộ cũng cần tổng kết đánh giá toàn bộ để đề xuất chính sách mới làm cơ sở báo cáo Chính phủ trình Quốc hội xem xét sửa đổi theo hướng giảm điều kiện thời giant ham gia bảo hiểm xã hội tối thiểu để hưởng chế độ hưu trí, điều chỉnh cách tính lương hưu theo nguyên tắc đóng – hưởng, mở động đối tượng tham gia bắt buộc sang các nhóm khác hay tăng quyền lợi nếu bảo lưu thời gian tham gia bảo hiểm xã hội để được hưởng hưu trí…

Bộ cũng đồng thời phải phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng đề án thực hiện điều chỉnh lương hưu độc lập tương đối trong mối tương quan với tiền lương của người đang làm việc, thay đổi cách thức điều chỉnh lương hưu theo hướng chia sẻ, báo cáo Chính phủ xem xét, quyết định.

Những nghiên cứu này theo đó phải sớm được trình Chính phủ xem xét, trình Quốc hội sửa đổi, bổ sung Bộ luật Lao động để thực hiện điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu theo lộ trình từ năm 2021 và sửa đổi các quy định về tiền lương để thuận lợi trong việc xác định căn cứ đóng bảo hiểm xã hội của khu vực doanh nghiệp ít nhất bằng khoảng 70% tổng tiền lương và các khoản thu nhập khác có tính chất lương của người lao động.